Kiểm tra hạt EPS đầu vào và quản lý silo tại nhà máy Bình Dương

Ở nhà máy Bình Dương của Mốp Xốp Minh Phát, ngày làm việc của tổ chất lượng bắt đầu ở sân xe chứ không ở máy đúc. Cổng là điểm duy nhất mà một lô hạt EPS không đạt còn bị chặn được với chi phí gần bằng không; qua khỏi đó, mọi sai lệch đều bị nhân lên bằng hơi, bằng khuôn và bằng nhân công.

Hậu quả thật của một lô hạt không đạt

Hạt EPS rẻ hơn nhiều so với sản phẩm đã đúc ra từ nó, và đó là lý do để đầu tư thời gian cho khâu đầu vào. Lô hạt lệch cấp, lệch cỡ hoặc đã mất bớt khí nở không tố cáo nó ngay: hạt vẫn nở, vẫn vào khuôn, vẫn ra hình. Chỉ khi bẻ gãy sản phẩm mới thấy mặt gãy chạy vòng theo ranh giới hạt và hạt tròn rơi ra nguyên viên, hoặc khối lượng chi tiết lệch quy cách đã chốt. Lưu ý không dùng dao hay dây nhiệt để cắt: mặt cắt luôn phẳng nên không kết luận được gì về độ kết dính.

Lúc đó thứ bị loại không phải vài bao hạt mà là hàng trăm chi tiết đã tiêu hơi và chiếm giờ máy. Nhiều lỗi kết dính bị quy oan cho máy đúc, trong khi gốc rễ nằm ở lô hạt; cách đọc mặt gãy có trong bài đánh giá độ kết dính hạt của xốp EPS.

Việc đầu tiên tại cổng: đối chiếu chứng từ và COA

Trước khi bao hạt nào chạm sàn kho, thủ kho và nhân viên chất lượng đối chiếu ba tài liệu: đơn đặt hàng, phiếu giao hàng và bảng kết quả phân tích lô (COA). Chúng phải khớp ở các mục sau:

• Mã cấp hạt, đúng loại đã đặt chứ không phải loại tương đương do nhà cung cấp tự thay.
• Dải cỡ hạt công bố, phải nằm trong dải mà bộ khuôn của đơn hàng cần.
• Số lô và ngày sản xuất, thông tin quan trọng nhất sau mã hạt.
• Khối lượng, số bao, hàm lượng chất nở và hàm ẩm công bố.

COA là hồ sơ của nhà cung cấp, không phải kết quả kiểm nghiệm của Minh Phát. Nhà máy vận hành hệ thống quản lý chất lượng theo ISO 9001:2015 và kiểm hạt bằng dụng cụ tại xưởng; Minh Phát không có phòng thử nghiệm được công nhận. Cần số liệu độc lập thì hai bên thống nhất gửi mẫu ra đơn vị bên ngoài và ghi vào hợp đồng.

Lấy mẫu trước khi hạ hàng, không phải sau

Quy tắc quan trọng nhất: mẫu phải lấy khi hàng còn trên xe hoặc còn nguyên pallet. Khi hạt đã hút lên silo, lô đó không còn là một lô riêng, không tách được, không trả được, và mọi khiếu nại với nhà cung cấp chỉ còn là lời nói suông.

Cách làm phải đủ: lấy nhiều vị trí trong lô, đầu xe, giữa xe, cuối xe, bao trên và bao dưới, trộn thành mẫu tổ hợp. Chia đôi, một phần kiểm ngay, một phần niêm phong làm mẫu lưu ghi số lô và ngày nhận. Gắn số lô hạt với lô sản phẩm chính là cốt lõi của truy xuất nguồn gốc lô sản xuất.

Cấp hạt và cỡ hạt phải khớp với khuôn

Sai lầm phổ biến là chỉ kiểm mã in trên bao mà không hỏi: cỡ hạt này có hợp với bộ khuôn sắp chạy không. Hạt mịn điền được gân mỏng, khe hẹp, bo góc nhỏ nhưng đòi kiểm soát chặt thời gian nở. Hạt thô hợp với tấm xốp, xốp khối và lõi xốp cho tấm panel. Dùng hạt quá lớn cho chi tiết mảnh thì khuôn không điền đủ.

Tại xưởng, cỡ hạt kiểm bằng bộ rây: cân mẫu, sàng qua các cỡ lưới, cân phần giữ lại rồi so với dải công bố. Kết quả rây cũng là đầu vào để chỉnh máy nở, xem bài kiểm soát tỷ trọng hạt nở giữa các lô.

Độ ẩm, ngoại quan và tình trạng bao bì

Hạt chưa nở nhạy với nhiệt và với nước. Ba thứ cần nhìn kỹ khi hàng còn trên xe:

• Bao bì: rách, thủng, mối buộc bung, vết nước trên bao hoặc pallet, dấu hiệu từng phơi nắng ngoài bãi.
• Ngoại quan hạt: đổ ít hạt ra khay sáng màu, xem có vón cục, hạt nở sớm, tạp chất hay mùi lạ không.
• Cảm quan độ ẩm: bóp một nắm hạt, hạt ẩm bám dính khác hẳn hạt khô; nghi ngờ thì cân sấy mẫu và ghi vào phiếu kiểm.

Ẩm làm rối khâu nở: hạt ẩm nở không đều, dễ vón cục, và phần vón đó đi thẳng vào khuôn.

Bảng kiểm đầu vào và quyết định tương ứng

Tổ kho và tổ chất lượng dùng chung khung dưới đây; mỗi dòng kết thúc bằng một quyết định.

Ba trạng thái tại cổng: nhận, tạm giữ, trả

Chỉ nên có ba trạng thái, không có trạng thái thứ tư kiểu cho vào trước rồi tính sau. Mỗi pallet mang một tem màu; người lái xe nâng nhìn tem là biết đưa hàng đi đâu.

Quyền quyết định thuộc về một người được chỉ định bằng văn bản, thường là phụ trách chất lượng. Mọi trường hợp tạm giữ hoặc trả hàng đều lập hồ sơ theo ISO 9001:2015. Nhà cung cấp lặp lại cùng một lỗi thì hồ sơ đó phải đi vào kỳ đánh giá nhà cung cấp.

Kỷ luật silo sau khi hạt đã được nhận

Một hệ thống nghiệm thu tốt vẫn bị vô hiệu hóa trong mười phút nếu kỷ luật silo lỏng. Sau cổng, hạt nằm trong thép; mọi thứ ta biết về nó là những gì ta đã ghi lại.

Phân tách cấp hạt và khóa đường cấp liệu

Mỗi silo dành cho một cấp hạt, không dùng chung, không đổi qua đổi lại theo đơn hàng. Đường ống, van và đầu nối đánh dấu bằng màu và bằng chữ đọc được từ xa. Nếu được, nên làm đầu nối chỉ khớp đúng một silo để nối sai là bất khả thi về cơ khí.

Nhãn silo và bảng trạng thái

Nhãn phải đọc được từ chỗ người vận hành đứng; phòng điều khiển giữ bảng trạng thái cập nhật mỗi ca.

FIFO và tuổi lô: vì sao hạt cũ nở khác hạt mới

Hạt EPS chưa nở mang chất nở dạng hydrocarbon, thường là pentane. Theo thời gian lưu kho, nhanh hơn khi kho nóng, một phần khí nở thoát dần khỏi hạt. Hệ quả rất cụ thể: cùng áp hơi, cùng thời gian, lô cũ cho tỷ trọng sau nở cao hơn lô mới.

Vì vậy FIFO là yêu cầu kỹ thuật chứ không phải khẩu hiệu kho vận. Hạt nhập trước dùng trước, silo nên xả cạn trước khi nạp lô mới, ngày nhập phải có trên nhãn silo. Hạt lưu lâu không đương nhiên phải bỏ; vấn đề là người đứng máy nở phải biết trước để chỉnh. Sau khi nở, hạt còn phải ổn định trong phòng ủ hạt EPS.

Trộn lô mà không ghi chép

Trộn lô đôi khi là bắt buộc: silo còn tồn, đơn hàng gấp, xe hạt mới vừa tới. Trộn lô không sai; trộn mà không ghi lại mới sai, và đó là lỗi phá hỏng khả năng truy xuất.

Khi có sự cố mà ta không biết silo hôm đó chứa những lô nào, phạm vi nghi ngờ nở ra thành toàn bộ sản lượng của cả giai đoạn: không khoanh vùng được, cũng không khiếu nại nhà cung cấp được. Quy định tối thiểu: mỗi lần nạp silo ghi ngày giờ, số lô, khối lượng nạp, phần tồn trước khi nạp và người thực hiện; phiếu chạy máy ghi rõ silo nào cấp liệu.

Giữ silo khô và tuân thủ PCCC

Silo hạt chưa nở phải khô. Nguồn ẩm hay bị bỏ quên nhất là khí nén tải hạt: không tách nước và lọc đúng cách thì hơi nước đi thẳng vào silo. Nguồn thứ hai là ngưng tụ trên thành silo khi chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn, thường gặp ở Bình Dương lúc chuyển mùa. Vệ sinh và kiểm gioăng nắp phải nằm trong lịch cố định.

Về an toàn, nói thẳng: hạt EPS và xốp EPS thành phẩm đều là vật liệu cháy được. Pentane là khí dễ cháy và nặng hơn không khí nên dễ tụ ở chỗ thấp, trong hố và khu vực kín quanh chân silo. Khu vực silo và kho hạt phải thông thoáng, cấm lửa trần, cấm hàn cắt khi chưa có giấy phép làm việc nóng, đặt xa nguồn nhiệt và tuân thủ quy định phòng cháy chữa cháy. Hạt có phụ gia chậm cháy cung cấp được theo yêu cầu, nhưng không loại nào biến EPS thành vật liệu không cháy.

Áp dụng cho nhà máy quanh Bình Dương

Xưởng của Mốp Xốp Minh Phát đặt tại Bình Dương, gần các khu công nghiệp của tỉnh và các nhà máy điện gia dụng, điện lạnh, điện tử ở Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Long An, Tây Ninh, Bình Phước, Bà Rịa - Vũng Tàu, xa hơn xuống Tiền Giang và Cần Thơ. Bán kính khoảng 300 km chỉ là ước lượng để hoạch định giao hàng.

Với khách ở cự ly đó, phần lớn đơn hàng giao trong ngày hoặc hôm sau, nghĩa là một lô hạt xấu lọt qua cổng thì sản phẩm lỗi tới chuyền lắp ráp của khách rất nhanh. Kiểm đầu vào chặt và kỷ luật silo nghiêm là cách rẻ nhất để nhịp giao ngắn không thành rủi ro. Khách muốn xem quy trình nghiệm thu hạt, sổ nạp silo và tủ mẫu lưu có thể liên hệ blueskyhuynhhuynh@gmail.com.