Tấm xốp EPS chèn khe co giãn, khe lún bê tông: làm được gì, không làm được gì và cách đặt cho đúng

"Xốp chèn khe" là một trong những cách dùng tấm xốp EPS phổ biến nhất ở công trình Việt Nam. Thợ đặt tấm xốp vào chỗ thiết kế có khe, đổ bê tông hai bên, và khe hình thành. Việc đơn giản tới mức ít ai để ý cho tới khi khe bị thấm, bị nứt lan, hoặc hóa ra không hề là khe vì bê tông đã chảy qua.

Bài này dành cho kỹ sư hiện trường và người mua vật tư. Nó không thay bản vẽ kết cấu; nó giải thích tấm xốp làm được gì trong khe, không làm được gì, và đặt thế nào để khe làm việc đúng như thiết kế.

Khe trong kết cấu để làm gì

Bê tông nở ra khi nóng, co lại khi nguội và khi khô; các phần công trình có tải khác nhau thì lún khác nhau. Nếu kết cấu liền một khối, những chuyển động đó sinh ra ứng suất và bê tông tự nứt ở chỗ nó chọn. Khe là cách người thiết kế chọn trước chỗ cho kết cấu dịch chuyển, để vết tách nằm đúng nơi đã được xử lý.

Vì vậy yêu cầu số một của một cái khe là hai bên phải thật sự tách rời nhau trên toàn bộ tiết diện mà thiết kế chỉ định.

Ba loại khe hay dùng tấm xốp

Khe co giãn. Chia công trình dài thành các đoạn để mỗi đoạn tự nở, tự co theo nhiệt độ. Khe mở ra đóng vào theo mùa và theo ngày.

Khe lún. Tách hai khối có tải trọng hoặc nền móng khác nhau, để mỗi khối lún theo cách của mình. Khe lún thường chạy suốt từ móng lên mái.

Khe cách ly. Tách sàn bê tông khỏi cột, tường, móng máy, để sàn co giãn mà không kéo theo các cấu kiện đó. Đây là dải chèn mỏng chạy quanh chân cột và dọc chân tường.

Khe co cắt trên mặt sàn bằng máy cắt là loại khác, không dùng tấm chèn.

Vai trò thật của tấm xốp: tạo khe, không phải bịt khe

Tấm xốp làm hai việc. Lúc đổ bê tông, nó là tấm ván khuôn mất đi: giữ chỗ để hai khối bê tông không dính vào nhau và khe có đúng bề rộng thiết kế. Sau đó, nó nằm lại như một lớp chèn mềm: khi hai bên dịch lại gần nhau, tấm xốp bị nén và nhường chỗ.

Có hai điều tấm xốp không làm. Nó không chống thấm cho khe. Và nó không đàn hồi như cao su: xốp đã bị nén mạnh thì không nở lại hoàn toàn, nên ở lần khe mở ra sau đó sẽ có khoảng hở giữa tấm xốp và bê tông. Điều này không sai, miễn là việc bịt kín khe đã được giao cho lớp khác.

Chọn độ dày và loại tấm

Độ dày bằng bề rộng khe. Bề rộng khe do kết cấu tính, tấm xốp lấy đúng con số đó. Đừng ghép hai tấm mỏng nếu có thể đặt một tấm đúng độ dày, vì mặt tiếp giáp giữa hai tấm là chỗ vữa xi măng dễ len vào.

Loại mềm là đúng việc. Tấm chèn khe cần nhường chỗ khi bị ép, nên dòng nhẹ như hàng kiện thường phù hợp. Tấm quá cứng sẽ truyền lực qua khe, ngược với mục đích. Xem thêm bài xốp kiện cho công trình xây dựng.

Khổ tấm theo chiều cao đổ. Đặt cắt sẵn theo chiều cao từng đợt đổ để giảm mối nối ngang. Các độ dày thông dụng có trong bài tấm xốp EPS dày 1 cm, 3 cm, 5 cm, 10 cm.

Bảng: loại khe và yêu cầu với tấm chèn

Loại khe	Chuyển động chính	Tấm xốp cần	Lớp khác phải có
Khe co giãn	Mở, đóng theo nhiệt	Đúng bề rộng, liên tục hết tiết diện	Keo trám đàn hồi hoặc nẹp che khe; băng cản nước ở vùng có nước
Khe lún	Trượt đứng giữa hai khối	Liên tục từ móng lên, không để bê tông bắc cầu	Băng cản nước, nẹp che khe chịu được trượt
Khe cách ly quanh cột, tường	Sàn co giãn ngang	Dải mỏng, cao bằng chiều dày sàn	Keo trám mặt khe nếu sàn cần kín

Cột "lớp khác phải có" là phần do thiết kế quyết định; bảng chỉ nhắc rằng tấm xốp không thay được chúng.

Cố định tấm khi đổ bê tông

Xốp rất nhẹ, còn bê tông tươi thì nặng và được đầm rung. Một tấm xốp chỉ dựng tựa vào ván khuôn sẽ bị đẩy lệch, bị nổi lên hoặc bị bẻ gãy ngay khi bê tông dâng. Tấm phải được cố định chắc: dán hoặc ghim vào mặt bê tông đã đổ trước, hoặc kẹp giữa các thanh chống tạm.

Khi đổ hai bên cùng lúc, nên dâng bê tông đều hai phía để áp lực cân bằng. Đầm cách tấm xốp một khoảng, không chọc đầm vào tấm. Sau khi đổ, kiểm tra mép trên của tấm còn đúng vị trí hay đã lệch.

Lỗi nặng nhất: cầu bê tông qua khe

Chỗ nào tấm xốp bị hở, bị thủng, bị ngắn hơn tiết diện, bê tông sẽ chảy qua và nối hai khối với nhau. Chỉ cần một dải bê tông nhỏ bắc qua là khe mất tác dụng ở vị trí đó, và ứng suất dồn lại sẽ làm nứt vỡ ngay tại cầu nối.

Những chỗ hay hở: mối nối giữa hai tấm, chân khe sát đáy ván khuôn, vị trí ống và thép xuyên qua. Dán băng keo các mối nối, cắt tấm ôm khít quanh ống, và kiểm tra bằng mắt toàn bộ chiều dài khe trước khi cho đổ. Kiểm đúng độ dày tấm ngay khi nhận hàng, theo bài nhận xốp kiện tại công trình.

Chống thấm khe là việc của lớp khác

EPS hút nước rất ít nhưng không phải lớp cản nước, và giữa tấm xốp với bê tông vẫn có đường cho nước đi. Ở tầng hầm, mái, bể, sàn vệ sinh và mọi vị trí có nước, khe phải có băng cản nước đặt trong bê tông và hệ trám hoặc nẹp che ở mặt khe, theo đúng chi tiết thiết kế.

Nếu chi tiết yêu cầu trám keo ở mặt khe, phần trên của tấm xốp thường được khoét bỏ tới một độ sâu nhất định để đặt thanh chèn và bơm keo. Hãy làm theo độ sâu mà nhà sản xuất keo và thiết kế chỉ định.

Dung môi và keo trám

Polystyrene bị nhiều loại dung môi hữu cơ hòa tan: xăng, dầu pha sơn, một số lớp lót và chất chống thấm gốc dung môi. Quét một lớp như vậy lên mặt khe có tấm xốp bên dưới, tấm xốp sẽ tan rỗng. Trước khi dùng keo, lớp lót hay màng chống thấm cạnh tấm xốp, hãy kiểm tra tính tương thích trong tài liệu của sản phẩm đó, hoặc đặt một lớp ngăn cách giữa chúng.

Khe xuyên qua tường, sàn ngăn cháy

EPS là vật liệu cháy được. Một cái khe chạy xuyên qua tường hoặc sàn có yêu cầu ngăn cháy là một đường cho lửa và khói đi nếu chỉ chèn xốp. Ở những vị trí đó, thiết kế phòng cháy chữa cháy sẽ chỉ định hệ chèn khe ngăn cháy chuyên dụng, và tấm xốp không thay được hệ đó. Nội dung về che phủ và hồ sơ có trong bài tấm xốp EPS và yêu cầu PCCC. Việc bảo vệ tấm xốp và vật tư hoàn thiện trong lúc thi công được bàn trong bài xốp lót chèn bảo vệ vật liệu hoàn thiện.

Mốp Xốp Minh Phát làm phần nào

Nhà máy tại Bàu Bàng, Bình Dương, với hơn 30 năm trong nghề, cắt tấm xốp chèn khe theo đúng độ dày và khổ khách yêu cầu, đóng kiện và giao theo đợt đổ bê tông. Hàng của nhà máy đã đi theo tiêu chuẩn của khách hàng xuất khẩu Nhật Bản. Nhà máy không thiết kế khe, không cung cấp băng cản nước hay keo trám, và không nhận thầu thi công; bề rộng khe và chi tiết khe do đơn vị thiết kế quyết định.

Gửi bề rộng khe, chiều cao từng đợt đổ, tổng chiều dài khe và địa điểm giao về blueskyhuynhhuynh@gmail.com để được cắt sẵn đúng khổ.