Tấm xốp EPS và PCCC: nguyên tắc che phủ tường mái và bộ hồ sơ nghiệm thu cần chuẩn bị

Trên bàn của người mua vật tư, tấm xốp EPS thường được chốt bằng hai con số: độ dày và giá. Đến khi hồ sơ phòng cháy chữa cháy của công trình bị đưa ra soi, câu hỏi lại khác hẳn: tấm xốp nằm ở đâu trong kết cấu, mặt ngoài của nó là gì, và có giấy tờ nào chứng minh vật liệu đưa vào đúng như bản vẽ đã duyệt.

Bài này viết cho người mua hàng và kỹ sư hiện trường đang chuẩn bị đưa tấm xốp EPS vào công trình. Chúng tôi nói phần khó nghe trước, vì nếu nói sai ở chỗ này thì bên chịu hậu quả là công trình của quý khách chứ không phải nhà cung cấp vật liệu.

Điểm xuất phát: EPS cháy được, và hạt chậm cháy không đổi điều đó

Không vòng vo: EPS là polystyrene giãn nở, gốc hữu cơ, và nó cháy. Gặp nhiệt, tấm xốp mềm rồi co rút trước khi bắt lửa; khi đã cháy thì sinh khói đen đặc và tầm nhìn trong đám cháy mất rất nhanh. Không có cách pha chế nào biến vật liệu này thành vật liệu gốc khoáng, nên chữ “chống cháy” in trên một số báo giá là sai, và nó nguy hiểm ở chỗ khiến người đọc tưởng có thể để mặt xốp lộ ra ngoài. Cách nói đúng trong nghề là chậm cháy: ngọn lửa nhỏ khó mồi hơn, lửa lan trên bề mặt chậm hơn, và khi rút nguồn nhiệt thì vật liệu có xu hướng tự tắt. Gặp nguồn nhiệt đủ lớn và đủ lâu thì nó vẫn cháy, vẫn chảy và vẫn sinh khói. Phụ gia chậm cháy là lớp phòng vệ cho tình huống mồi lửa nhỏ — tàn thuốc, tia lửa hàn văng tới, chập điện cục bộ — chứ không phải giấy phép bỏ lớp che phủ.

Nói vậy không có nghĩa vật liệu này bị loại khỏi xây dựng. Rất nhiều nhà xưởng, kho lạnh và nhà lắp ghép đang dùng nó mỗi ngày vì nhẹ, cách nhiệt tốt và giá hợp lý. Nó chỉ được dùng đúng khi nằm trong một cấu tạo có lớp che phủ, và khi hồ sơ thiết kế thể hiện đúng cấu tạo đó.

Bài tiêu chuẩn PCCC và phụ gia chậm cháy cho xốp EPS đi sâu vào phần vật liệu và cơ chế cháy. Bài này không lặp lại phần đó: từ đây trở xuống là những gì công trường phải làm và những gì hồ sơ phải có. Một lưu ý thuần mua hàng trước khi vào chi tiết — loại hạt phải được ghi thẳng trên đơn đặt hàng và nhắc lại trên phiếu giao, vì sau khi tấm xốp đã nằm trong tường thì không ai phân biệt được bằng mắt, và khi lập hồ sơ thì lời nói miệng không có giá trị.

Nguyên tắc số một: tấm xốp phải được che phủ, không để lộ

Quy tắc thiết kế mà đơn vị tư vấn nào cũng nhắc lại: tấm xốp phải nằm sau một mặt che phủ bằng vật liệu không cháy, và không được để lộ trong không gian có người sử dụng.

Bốn dạng che phủ thường gặp: hai lớp tôn kẹp lõi xốp trong tấm panel; lớp vữa trát trên lưới thép hoặc lưới sợi thủy tinh; tấm thạch cao; và lớp bê tông phủ trong cấu tạo sàn. Bốn cách này khác nhau về giá và tiến độ, nhưng giống nhau ở một điểm: mặt xốp không còn tiếp xúc trực tiếp với không khí trong phòng.

Ba chi tiết hay bị bỏ sót, và đây đúng là chỗ nghiệm thu hay bị vướng: mép cắt ở đầu tấm; các góc và chỗ giao giữa tường với mái; và lỗ xuyên cho ống, máng cáp, đèn. Lớp che phủ phải liên tục — một lỗ hở bằng bàn tay tại cổ trần cũng đủ để lửa tìm được đường vào lớp lõi bên trong.

Nguyên tắc thứ hai ít được nói tới: giữ khoảng cách với nguồn nhiệt cố định ngay từ khâu thiết kế. Đèn công suất lớn, ống khói, ống gió nóng, đường ống hơi, tủ điện và máng cáp động lực đều cần khoảng cách hoặc một lớp ngăn không cháy. Sau khi đóng trần xong thì không ai còn nhớ đường ống đó chạy tỳ lên lớp xốp. Trình tự và chi tiết lắp dựng có trong bài kỹ thuật thi công tấm xốp EPS cho tường, sàn và mái.

Tường, mái và sàn: ba vị trí hay bị làm ẩu

Với mái, cấu tạo yên tâm nhất là lõi xốp nằm kín giữa hai lớp tôn của tấm panel, hoặc lớp xốp đặt phía trên một trần liên tục. Cái phải tránh là dán tấm xốp vào mặt dưới mái tôn rồi để nguyên như vậy trong xưởng có người làm việc bên dưới. Phần vật tư cho cấu tạo này xem tại tấm xốp cách nhiệt mái tôn.

Với tường, hoặc dùng tấm panel có lõi xốp, hoặc trát vữa phủ kín cả hai mặt. Mặt xốp lộ trong kho, trong hành lang hay trong khu vực nghỉ của công nhân là thứ không nên xuất hiện trên bản vẽ hoàn công.

Với sàn, lớp xốp nằm dưới bê tông nên phần an toàn cháy gần như được giải quyết bằng chính cấu tạo. Rủi ro khi đó dồn hết về giai đoạn thi công: tấm còn nằm trần trên nền trong khi phía trên đầu vẫn có người hàn và cắt.

Bảng tình huống: cần gì và ai chịu trách nhiệm

Bảng dưới gom các tình huống hay gặp trên công trường. Cột cuối quan trọng không kém hai cột đầu, vì hồ sơ chỉ trọn vẹn khi mỗi việc có người đứng tên.

Mốp Xốp Minh Phát không phải nhà thầu thi công và không đứng tên trong hồ sơ nghiệm thu PCCC của công trình. Việc của chúng tôi nằm ở cột vật tư: đúng loại hạt, đúng tỷ trọng, đúng kích thước, kèm phiếu giao theo lô để đơn vị thi công và tư vấn có căn cứ mà kê khai.

Giai đoạn nguy hiểm nhất là lúc tấm xốp còn lộ

Rủi ro lớn nhất thường không nằm ở công trình đã hoàn thiện mà ở lúc đang lắp. Khi đó lớp che phủ chưa xong, trong khi hàn, cắt và mài vẫn chạy trên cùng mặt bằng — hai việc đáng lẽ không nên gặp nhau.

Tia lửa hàn văng xa hơn nhiều so với cảm nhận của người đứng tại chỗ. Nó nảy qua khe, rơi xuống tầng dưới, và có thể âm ỉ trong vật liệu một lúc lâu trước khi bùng lên, tức là bùng lên sau khi tổ thợ đã về. Vì vậy công trường quản lý tốt luôn tách hai việc theo thời gian: hoàn tất phần hàn cắt của khu vực trước, rồi mới đưa tấm xốp vào.

• Áp dụng chế độ giấy phép làm việc nóng cho mọi việc hàn, cắt, mài trong khu vực có xốp, ghi rõ ai duyệt và duyệt trong bao lâu.
• Che chắn bằng tấm chắn kim loại hoặc bạt chịu nhiệt; không dùng bìa carton hay bạt nhựa thường để chắn tia lửa.
• Bố trí người canh lửa suốt thời gian làm việc nóng và kiểm tra lại khu vực sau khi kết thúc, không rời đi ngay.
• Không kéo dây điện tạm, ổ cắm hay đèn công suất lớn tỳ trực tiếp lên mặt xốp.
• Không chất tấm xốp chưa lắp sát tủ điện, máy phát, khu nấu ăn hay chỗ hút thuốc; để riêng một khu và giữ lối đi.
• Cắt nóng bằng dây nhiệt tại công trường phải làm ở nơi thoáng, cách xa vật dễ bắt lửa; tốt nhất là đặt nhà máy cắt sẵn theo kích thước để hạn chế cắt ngoài hiện trường.

Điểm cuối vừa là an toàn vừa là tiền. Tấm cắt sẵn đúng kích thước giảm đầu thừa, rút ngắn thời gian lắp và giảm số lần phải cắt nóng giữa công trường — ba thứ mà chỉ huy công trường nào cũng muốn.

Hồ sơ: nên yêu cầu nhà cung cấp những gì

Người mua thường hỏi một câu rất ngắn: bên anh có giấy phòng cháy chữa cháy không. Câu hỏi đó không có câu trả lời đúng, vì hồ sơ PCCC là hồ sơ của công trình chứ không phải của một lô vật tư. Cái nhà cung cấp đưa được là bằng chứng về vật liệu đã giao; phần thẩm duyệt và nghiệm thu thuộc về chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý.

Hai lưu ý cho người lập hồ sơ. Thứ nhất, kết quả thử nghiệm là kết quả của mẫu thử trong điều kiện thử, không tự động đúng cho toàn bộ hàng đã giao; vì vậy mã lô và ngày sản xuất trên phiếu giao mới là sợi dây nối tờ giấy với đống hàng đang nằm ngoài công trường. Thứ hai, chúng tôi cố ý không ghi số nghị định hay số điều khoản trong bài. Yêu cầu cụ thể thay đổi theo quy mô, công năng và thời điểm, nên hãy để đơn vị tư vấn thiết kế xác nhận với cơ quan PCCC địa phương nơi công trình đặt, trước khi chốt cấu tạo và trước khi đặt vật tư.

Còn một tình huống cần nói thẳng. Nếu hồ sơ thiết kế bắt buộc dùng vật liệu thuộc nhóm không cháy thì không có cách lách nào cả. Tấm xốp EPS không đáp ứng được yêu cầu đó và nên chuyển sang vật liệu gốc khoáng. Chúng tôi trả lời như vậy ngay khi nhận yêu cầu, vì bán một lô hàng rồi bị trả về lúc nghiệm thu thì cả hai bên đều mất tiền và mất thời gian.

Rủi ro cháy lớn nhất rơi vào lúc tấm còn nằm chờ ngoài công trường, chưa có gì che phủ, nên cách xếp và che hàng cũng là một phần của an toàn: xem bài bảo quản và vận chuyển tấm xốp EPS không cong vênh.

Mốp Xốp Minh Phát nằm ở đâu trong bức tranh đó

Nhà máy của chúng tôi đặt tại Bàu Bàng, Bình Dương, hơn 30 năm trong nghề xốp EPS; công ty thành lập năm 2007. Chúng tôi sản xuất tấm xốp EPS, xốp khối, xốp định hình đúc khuôn và lõi xốp cho các xưởng làm tấm panel. Chúng tôi không cán tôn, không bán tấm panel thành phẩm và không nhận thầu thi công.

Với công trình có yêu cầu về phòng cháy, phần chúng tôi làm được nằm ở ba chỗ. Một là loại hạt: nếu thiết kế cần hạt chậm cháy, hãy nói ngay từ lúc hỏi giá, vì nó thay đổi nguồn hạt, thời gian đặt hàng và giá thành, không phải thứ đổi được sau khi đơn đã chạy. Hai là quy cách: tỷ trọng và độ dày phải khớp với cấu tạo đã duyệt, không tự hạ tỷ trọng để bớt giá — cách đọc quy cách có trong bài tỷ trọng 14 kg/m³ và quy cách ứng dụng. Ba là hồ sơ giao hàng: mỗi lô đi kèm mã lô, ngày sản xuất, quy cách và tỷ trọng ghi trên phiếu, để khi đơn vị tư vấn hỏi thì có cái để chỉ ra.

Hệ thống quản lý chất lượng của nhà máy được xây dựng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015, nên hồ sơ lô là việc thường ngày chứ không phải việc làm thêm khi khách yêu cầu. Hàng của nhà máy cũng đã đi theo tiêu chuẩn của khách hàng xuất khẩu Nhật Bản; mức khắt khe đó nằm ở tính ổn định giữa các lô, đúng thứ mà một bộ hồ sơ nghiệm thu cần.

Với các xưởng làm panel, phần chúng tôi giao là lõi xốp EPS cho tấm panel đúng dung sai và phẳng mặt. Việc cán tôn, bịt mép và hoàn thiện cấu tạo để lửa không tìm được đường vào lõi thuộc về xưởng panel cùng nhà thầu lắp dựng, không thuộc về nhà máy xốp.

Để có báo giá, gửi yêu cầu tới blueskyhuynhhuynh@gmail.com kèm sáu thông tin: vị trí sử dụng (tường, mái, trần, sàn hay lõi panel), độ dày, tỷ trọng, kích thước tấm, số lượng và địa chỉ giao. Nếu công trình cần hạt chậm cháy, ghi rõ ngay trong yêu cầu đầu tiên để chúng tôi tính đúng nguồn hạt và thời gian.

Tấm xốp EPS là vật liệu tốt khi được đặt đúng chỗ và che phủ đúng cách. Phần lớn rắc rối trong hồ sơ phòng cháy không đến từ bản thân vật liệu mà đến từ ba việc bị bỏ qua: cấu tạo che phủ vẽ không đủ chi tiết, loại hạt không được ghi lại trên chứng từ, và giai đoạn thi công không được tách khỏi công việc nóng. Xử lý gọn ba việc đó thì buổi nghiệm thu sẽ nhẹ đi rất nhiều.