Tấm xốp EPS lót sàn: hiểu đúng chịu tải và chống nhiệt trước khi đặt hàng

“Đặt tấm xốp EPS dưới bê tông có chịu được tải không?” là câu hỏi chúng tôi nhận nhiều nhất, và nó chưa đủ dữ kiện để trả lời. Xốp EPS không có ngưỡng vỡ duy nhất như viên gạch, còn tải dưới sàn hầu như không bao giờ là một điểm đè.

“Chịu tải” của tấm xốp dưới sàn thực chất là gì

Thép có điểm chảy, bê tông có cường độ phá hoại. Xốp EPS thì khác: bị nén, nó đi qua đoạn đàn hồi rồi sang đoạn biến dạng gần như đều, bọt khí ép lại dần chứ không vỡ đột ngột. Vì vậy ngành vật liệu không nói “chịu bao nhiêu tấn” mà nói ứng suất nén ứng với một mức biến dạng, thông dụng nhất là tại biến dạng 10%, đơn vị kPa.

Với sàn còn yếu tố thứ hai: tải nằm đó suốt tuổi thọ công trình. Vật liệu bọt chịu tải dài hạn sẽ từ biến, nên ứng suất thiết kế dài hạn phải thấp hơn đáng kể con số đo tại biến dạng 10% trong phòng thí nghiệm.

Nói gọn, chịu tải của tấm xốp lót sàn là một cặp số: mức ứng suất và mức biến dạng chấp nhận được trong bao nhiêu năm.

Tải dưới sàn là tải phân bố, không phải một điểm đè

Lớp xốp dưới bản bê tông không bao giờ nhìn thấy bánh xe nâng. Bản sàn nhận tải, uốn, rồi truyền xuống thành vùng ứng suất trải rộng; bản càng dày và càng nhiều thép thì ứng suất tới mặt xốp càng nhỏ. Vì vậy không thể chọn xốp trước khi biết bản sàn dày bao nhiêu.

Chỗ nguy hiểm thật sự là tải điểm: chân giá kệ chất cao, chân máy, chân trụ tạm. Tải này dồn vào vài chục centimet vuông và cách xử lý thuộc về kết cấu chứ không thuộc về tấm xốp — tăng thép cục bộ, làm móng riêng cho chân giá, hoặc chừa vùng không đặt xốp.

Trình tự đúng có ba bước: xác định tải sử dụng, để thiết kế kết cấu cho ra ứng suất tại cao độ mặt xốp, rồi mới chọn tỷ trọng. Mốp Xốp Minh Phát cung cấp vật tư EPS và tư vấn quy cách, không phải đơn vị thiết kế và không nhận thầu thi công sàn.

Chọn tỷ trọng theo trường hợp tải, không theo bảng giá

Tỷ trọng kg/m³ là đòn bẩy lớn nhất lên cả khả năng chịu nén lẫn giá thành. Hạt nở ít hơn thì vách bọt dày và khỏe hơn, ứng suất nén ở cùng mức biến dạng cao hơn, đồng thời lượng nhựa mỗi mét khối nhiều hơn nên đắt hơn.

Người mua so ba báo giá rồi chọn con số mỗi mét khối thấp nhất thường đang so hai vật liệu khác nhau. Dưới sàn kho lạnh, lớp xốp nhẹ hơn nhu cầu không hỏng ngay; nó lún chậm suốt một hai năm, rồi sàn nứt theo mạch, khe mở, hơi ẩm len xuống. Cách tỉnh táo là chia vùng theo tải, chi tiết trong bài cách chọn tỷ trọng xốp EPS theo đúng nhu cầu.

Một điểm hay bị trộn lẫn: tỷ trọng quyết định chịu tải, còn độ dày mới quyết định chống nhiệt. Hệ số dẫn nhiệt của EPS nằm khoảng 0,033 đến 0,038 W/mK ở nhiệt độ trung bình 10 độ C và thay đổi không nhiều theo tỷ trọng. Đừng tăng tỷ trọng để mong sàn mát hơn, cũng đừng tăng độ dày để mong sàn khỏe hơn.

Bảng tra nhanh theo tình huống sàn

Bảng dưới giúp người mua nhận ra mình đang ở tình huống nào trước khi gửi đơn hàng.

Độ phẳng của nền trước khi trải tấm

Xốp EPS rất khỏe khi được đỡ đều và rất kém khi bị đỡ bằng vài điểm. Một hòn đá hộc sót lại hay một chỗ trũng chưa bù đều biến tải phân bố thành tải điểm ngay dưới lưng tấm; chỗ đó lún trước và bản bê tông nứt cục bộ.

Việc phải làm trước khi trải: đầm chặt nền theo thiết kế, gạt phẳng, nhặt sạch đá lớn và mảnh cốp pha, rải lớp cát hoặc đá mi mỏng để tạo mặt tựa liên tục. Chỗ trũng bù bằng vật liệu nền, không bù bằng xốp vụn.

Khi trải thì xếp tấm khít mạch, so le mạch nếu làm hai lớp, chèn kín khe hở; thợ đi trên ván kê. Nguyên tắc chung cho tường, sàn và mái nằm trong bài kỹ thuật thi công tấm xốp EPS đúng chuẩn.

Bảo vệ tấm xốp khi đổ bê tông và an toàn cháy tại công trường

Lớp xốp dưới sàn hầu như chỉ hỏng trong vài ngày thi công, sau đó nằm yên hàng chục năm. Bốn kẻ phá hoại quen mặt: con kê thép đầu nhọn, xe rùa chạy thẳng trên mặt xốp, đầu đầm dùi thọc chạm xốp, và xăng dầu hay dung môi đổ ra nền — nhóm cuối làm tan EPS gần như tức thì.

Biện pháp tương ứng: trải màng PE trước khi đặt thép, dùng con kê đế rộng, làm đường ván cho xe rùa, quy định đầm dùi không chạm đáy, cấm để can dầu trên mặt xốp đã trải. Tấm chưa dùng thì xếp phẳng, che nắng và chằng gió.

Cũng phải nói thẳng: EPS là vật liệu cháy được. Loại có phụ gia chậm cháy chỉ khó bắt lửa và tự tắt nhanh hơn khi rời nguồn lửa, chậm cháy không có nghĩa là không cháy. Vì vậy phải tách bãi chứa xốp khỏi khu hàn cắt và khu nhiên liệu, che phủ, tuân thủ quy định PCCC của công trình; khi hoàn thiện, mọi bề mặt EPS phải được phủ kín bằng bê tông, vữa, thạch cao hoặc tôn. Chi tiết trong bài tiêu chuẩn PCCC và an toàn cháy với xốp EPS.

Chống nhiệt dưới sàn: chỗ lớp xốp kiếm ra tiền

Nếu chỉ để chịu tải thì không ai bỏ xốp xuống dưới sàn: đất đầm chặt vừa rẻ vừa khỏe hơn. Lớp xốp có mặt vì hai lý do: chặn dòng nhiệt qua nền, hoặc giảm trọng lượng khối đắp.

Trong kho lạnh, nền đất bên dưới ấm hơn không khí trong kho nên nhiệt đi ngược từ dưới lên suốt ngày đêm. Không có lớp cách nhiệt dưới sàn thì máy lạnh chạy bù vĩnh viễn, mặt sàn đọng nước, và với kho âm sâu, hơi ẩm trong nền có thể đóng băng rồi đẩy trồi nền. Cần nói rõ một điều mà báo giá vật tư hay bỏ qua: lớp cách nhiệt chỉ làm chậm mặt đóng băng, nó không ngăn được trồi nền. Với kho âm sâu chạy liên tục, mặt băng vẫn lấn dần xuống nền qua nhiều tháng tới nhiều năm, và việc chống trồi nền thuộc về hệ sưởi nền — dây điện trở hoặc ống glycol — hoặc khoang thông gió dưới bản sàn, do đơn vị thiết kế lạnh quyết định chứ không phải do tăng thêm lớp xốp. Hiệu quả cách nhiệt thì phụ thuộc tổng độ dày và tính liên tục: lớp dày nhưng hở mạch hoặc bị chân cột xuyên qua sẽ rò nhiệt đúng tại chỗ đó, nên làm hai lớp so le mạch là đáng công.

Ở sàn tầng trệt, lớp xốp chủ yếu chặn ẩm và giữ nhiệt độ mặt sàn ổn định. Ở sàn mái hay sân thượng lát gạch, nó nằm giữa lớp chống thấm và lớp vữa cán, vừa chống nhiệt vừa phải chịu tải người và lớp hoàn thiện, nên chọn theo nhiệt thôi sẽ hụt tải.

Khi nào chuyển từ tấm sang xốp khối

Khi công việc là nâng cao độ hoặc thay một khối đất đắp dày thì xếp chồng tấm mỏng là cách làm sai; việc đó dùng xốp khối, cắt kích thước lớn, xếp như xếp gạch.

Cơ chế khác hẳn bài toán sàn: đất hay cát đắp nặng cỡ 1,6 đến 1,8 tấn mỗi mét khối, còn EPS chỉ vài chục kilôgam. Trên nền đất yếu, chính trọng lượng khối đắp gây lún, nên thay nó bằng vật liệu nhẹ là bỏ đi phần lớn nguyên nhân. Sản phẩm dùng cho việc này là xốp khối EPS, đặt theo kích thước khối và tỷ trọng riêng cho từng lớp; xếp xong phải phủ kín ngay.

Cách thống nhất và kiểm chứng chỉ tiêu chịu nén

Đây là phần người mua kiểm soát được nhiều nhất. Một con số kPa in trên tờ rơi không có giá trị nghiệm thu; con số có giá trị là con số đo trên mẫu cắt từ chính lô sản xuất cho công trình của bạn.

Có một phép kiểm tại công trường không cần máy móc: cân một tấm nguyên, đo ba chiều, chia ra lấy tỷ trọng thực. Tỷ trọng hụt so với thỏa thuận thì khả năng chịu nén cũng hụt theo.

Tại nhà máy Bàu Bàng, hệ thống quản lý chất lượng của Mốp Xốp Minh Phát được xây dựng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015, và hàng của nhà máy đã đi theo tiêu chuẩn của khách hàng xuất khẩu Nhật Bản.

Sàn đổ bê tông lên trên thì lớp xốp coi như đã được che phủ, nhưng giai đoạn trải tấm trước khi đổ thì chưa: xem bài PCCC và yêu cầu che phủ tấm xốp EPS.

Cần gửi gì cho nhà máy để có báo giá đúng

Đơn hàng đủ thông tin thường được báo giá trong ngày. Sáu thứ cần có: tình huống sàn theo bảng trên, ứng suất thiết kế tại mặt xốp nếu đã có, tổng diện tích, độ dày và số lớp, kích thước tấm mong muốn, và mốc thời gian cần hàng.

Nhà máy tại Bàu Bàng, Bình Dương, cắt tấm theo kích thước khách yêu cầu, nhờ đó sàn ít mạch nối và ít phần cắt bỏ. Mốp Xốp Minh Phát đã hơn 30 năm trong nghề, công ty thành lập năm 2007, và chỉ làm vật tư EPS: tấm xốp, xốp khối, xốp định hình đúc khuôn và lõi xốp cho xưởng panel. Chúng tôi không sản xuất thùng xốp, không cán tôn và không bán tấm panel thành phẩm.

Khung giá theo độ dày và tỷ trọng có trong bài báo giá tấm xốp EPS tại Bình Dương. Gửi yêu cầu kèm bản vẽ mặt bằng sàn về blueskyhuynhhuynh@gmail.com, bàn kỹ thuật sẽ đọc bản vẽ trước khi báo giá.