Tấm xốp EPS chống nóng trần nhà và trần thạch cao: đặt ở đâu, dày bao nhiêu, tránh gì

Nhà nóng thì phản xạ đầu tiên thường là gắn thêm máy lạnh hoặc ốp cách nhiệt cho tường. Nhưng tính trên mỗi đồng bỏ ra, chỗ đáng sửa trước tiên gần như luôn là trần nhà. Bài này viết cho người sắp mua tấm xốp EPS về làm trần, kể cả phần không nên làm, vì EPS là vật liệu cháy được.

Vì sao nhiệt vào nhà chủ yếu qua mái

Giữa trưa, mặt trời chiếu gần vuông góc xuống mái, còn tường ngoài chỉ hứng nắng xiên vài giờ và thường bị nhà bên cạnh che bớt. Với nhà cấp bốn hay khu văn phòng một tầng trong nhà xưởng, diện tích mái xấp xỉ diện tích sàn, còn diện tích tường thật sự phơi nắng nhỏ hơn nhiều.

Mái tôn lại mỏng và gần như không có quán tính nhiệt: nắng lên là nóng ngay, mặt dưới tôn bức xạ xuống khoang mái, khoang mái thành cái lò úp ngược trên đầu. Đó là lý do nhiều nhà bật máy lạnh vẫn thấy hầm: không khí đã mát nhưng bề mặt trần vẫn nóng và vẫn bức xạ xuống người ngồi bên dưới. Lớp tấm xốp EPS nằm trên trần cắt đúng đoạn dẫn nhiệt đó.

Trần hay tường: chỗ nào rẻ hơn trên mỗi đồng bỏ ra

Việc làm ở trần còn thắng ở chi phí hoàn thiện: tấm nằm khuất nên không cần tô, không cần sơn lại. Ốp cách nhiệt cho tường trong nhà thì sau lớp xốp còn phải đóng lớp phủ, xử lý mép, sơn lại cả mảng và mất vài centimet chiều rộng phòng, phần hoàn thiện đó thường đắt hơn cả tiền vật liệu. Lớp xốp trên trần lại đảo ngược được.

Cách nhiệt tường không vô ích, nó chỉ nên làm lúc đang xây mới hoặc đang sửa tường. Và nói thẳng: nhà nóng vì kính hướng tây thì trần chỉ đỡ một phần.

Hai vị trí đặt tấm: nằm trên trần thạch cao hay áp dưới mái

Cách thứ nhất là đặt tấm nằm ngửa trên mặt trần treo, cắt vừa ô khung xương rồi đặt xuống, không keo không vít. Nhanh và rẻ nhất, một người làm được, muốn dày thêm thì chồng một lớp. Đổi lại, khoang mái phía trên nóng hơn trước nên bắt buộc phải thông gió được.

Cách thứ hai là áp tấm sát dưới mái, kẹp giữa xà gồ hoặc bắt nẹp giữ dưới lớp tôn. Cách này giữ mát cho cả khoang mái, hợp với nhà xưởng không có trần, trần nghiêng theo mái hoặc gác lửng. Công nặng hơn: cần nẹp giữ, làm trên cao, và phải tính tới hơi nước ngưng tụ dưới mặt tôn về đêm. Nhiều xưởng dùng thẳng khổ tấm xốp cách nhiệt mái tôn cắt sẵn theo bước xà gồ.

Chọn rất đơn giản: đã có trần phẳng thì làm cách thứ nhất; không có trần hoặc khoang mái là không gian sử dụng thì làm cách thứ hai.

Bảng tra: loại trần, đặt tấm ở đâu, cần lưu ý gì

Thông gió khoang mái và chuyện hơi ẩm

Cách nhiệt ở cao độ trần làm phòng bên dưới mát hơn và khoang mái bên trên nóng hơn, nên khoang đó cần thở được: khe thông gió hai đầu hồi, khe dưới mái đua, quả cầu thông gió hoặc khe dọc nóc. Nguyên tắc là gió vào thấp, ra cao.

Chuyện thứ hai là hơi ẩm. Nấu nướng, phơi đồ và hơi thở đều sinh hơi nước. Hơi nước đi theo chênh lệch áp suất hơi chứ không nhất thiết đi lên, nhưng không khí ấm ẩm thì nhẹ hơn nên dồn lên khoang mái, và trong nhà ở thì đó là đường chính. Gặp mặt dưới tấm tôn đã nguội về đêm, nó ngưng tụ thành giọt, nhỏ xuống làm ố trần thạch cao và sinh nấm mốc. Xốp EPS không mục và không hút nước đáng kể, nhưng khung xương, thạch cao và gỗ quanh nó thì có. Vậy nên đừng lấy tấm xốp bịt khe thông gió. Còn khi áp tấm lên sát dưới mái thì phải chọn dứt khoát một trong hai cách, vì cách nửa vời là cách hỏng. Hoặc dán tấm bám sát mặt tôn, không chừa khoang nào cả — thêm được phần giảm tiếng mưa nói trong bài giới hạn cách âm thật của tấm xốp EPS, đổi lại tấm phải chịu nhiệt độ mặt tôn giữa trưa. Hoặc chừa khe, nhưng khe đó bắt buộc thông ra ngoài trời ở cả mái đua lẫn nóc; khe kín hai đầu là một cái bẫy ẩm, vì nước ngưng dưới mặt tôn về đêm không có đường khô, và khi đó phần giảm tiếng mưa cũng gần như mất.

Đèn âm trần, dây điện và những thứ nóng

Đèn âm trần và bộ nguồn của nó tỏa nhiệt về phía sau, tức đúng vào mặt trên của trần, đúng chỗ ta định đặt tấm xốp. Xốp EPS mềm ra ở vùng nhiệt độ thấp hơn nhiều so với gỗ hay thạch cao, nên phủ kín một bộ đèn bằng xốp là cách nhanh nhất để tạo một điểm tích nhiệt trong trần.

Quy tắc thực hành: chừa vòng trống quanh mỗi bộ đèn, quạt hút, ống thoát khí bình nước nóng và ống khói bếp, chặn vòng đó bằng vành vật liệu không cháy hoặc cố định tấm để nó không trôi lại áp vào thiết bị. Dây điện vùi trong lớp cách nhiệt không thoát được nhiệt nên dòng cho phép giảm xuống: tuyến dây lớn hoặc bó nhiều sợi thì đi nổi trên mặt lớp xốp hay luồn ống. Hộp nối điện tuyệt đối không phủ kín.

Tải trọng: tấm xốp thêm bao nhiêu ký lên khung trần

Khối lượng mỗi mét vuông bằng tỷ trọng nhân độ dày. Tấm dày 5 cm tỷ trọng 14 kg/m³ cho 0,7 kg mỗi mét vuông; tấm dày 10 cm tỷ trọng 20 kg/m³ cho 2 kg mỗi mét vuông. So với chính tấm thạch cao đang treo bên dưới thì phần thêm vào rất nhỏ, và đó là lý do người ta chọn EPS cho việc trần thay vì vật liệu nặng hơn.

Dù vậy vẫn phải giữ bốn điều. Rải đều tấm ra toàn mặt trần, đừng chất chồng nhiều lớp vào một ô. Không bao giờ đứng hay bò lên lớp xốp, vì bên dưới nó chỉ là tấm thạch cao; hãy bắc ván hoặc đi trên xà gồ. Khung trần đã võng hay bung vít thì sửa trước, và mái đang dột thì xử lý dột trước, vì nước đọng trên mặt tấm mới là thứ làm nặng trần.

Chọn độ dày và tỷ trọng cho việc làm trần

Khả năng cản nhiệt tỷ lệ thuận với độ dày. Hệ số dẫn nhiệt của xốp EPS nằm trong khoảng 0,033 đến 0,038 W/mK ở nhiệt độ trung bình 10 độ C, nên nhiệt trở của riêng lớp xốp tăng theo độ dày. Nhiệt trở của cả trần thì không tăng theo cùng tỷ lệ, vì còn lớp thạch cao, khoang mái và phần nhiệt đi tắt qua xà gồ với khe hở. Vì vậy bước từ không có gì lên 3 cm mới là bước cảm nhận rõ nhất, còn các bước sau giảm dần. Độ dày ở trần lại rẻ vì tấm nằm trong khoang mái vốn đã trống, không ăn vào chiều cao phòng; giới hạn thật sự là chiều cao khoang và kích thước cửa thăm. Muốn so từng mức, xem bài chọn độ dày tấm xốp EPS 1cm, 3cm, 5cm hay 10cm.

Tấm đặt nằm không chịu tải nên không cần tỷ trọng cao, chỉ cần đủ cứng để bê nguyên tấm qua cửa thăm mà không gãy. Khi tấm phải dán lên bê tông rồi tô phủ thì nên chọn cao hơn một bậc, chi tiết trong bài tỷ trọng xốp EPS chọn đúng theo nhu cầu.

Để ước lượng ngân sách, bảng báo giá tấm xốp EPS theo độ dày và tỷ trọng cho thấy giá đổi theo hai biến này ra sao.

An toàn cháy: tấm xốp trên trần vẫn phải được che

Nói dứt khoát một lần: xốp EPS là vật liệu cháy được. Loại có phụ gia chậm cháy khó bắt lửa hơn và có xu hướng tự tắt khi rút nguồn lửa, nhưng chậm cháy không có nghĩa là không cháy.

Từ đó ra ba yêu cầu. Không để mặt xốp hở trực tiếp ra phòng hay ra khoang có người thao tác, phía dưới phải là thạch cao, vữa, bê tông hoặc tôn. Giữ khoảng cách với nguồn nhiệt và thiết bị điện đúng như phần trên. Và với công trình thuộc diện thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy thì làm theo hồ sơ đã duyệt, không tự ý chèn thêm lớp vật liệu cháy được vào trần. Chi tiết nằm trong bài tiêu chuẩn phòng cháy và phụ gia chậm cháy cho xốp EPS.

Làm gọn trong một cuối tuần và cách đặt hàng

Với nhà hoặc văn phòng đã có sẵn trần thạch cao, đây là việc của một cuối tuần, và đó là lý do nó thường là hạng mục chống nóng đầu tiên người ta tự làm. Một lưu ý về phía đặt hàng trước khi bắt tay: nhà máy bán theo khối lượng sản xuất, nên một trần nhà ở vài chục mét vuông thường nằm dưới mức đặt hàng trực tiếp và nên mua qua đại lý vật liệu. Đặt thẳng nhà máy hợp lý khi bạn làm cả dãy phòng, một sàn văn phòng, hoặc gom chung với hạng mục khác cùng quy cách.

1. Mở cửa thăm trần lên xem trước: chiều cao khoang mái, kích thước ô khung xương, có đèn âm trần hay ống, hộp nối gì trên đó.
2. Ghi lại kích thước ô khung và kích thước lọt lòng cửa thăm. Khổ tấm đặt mua phải nhỏ hơn cửa thăm, nếu không thì tấm không lên được.
3. Đặt cắt theo kích thước tại nhà máy cho mối ghép khít, rồi chuẩn bị ván bắc trên xà gồ, đèn đội đầu và khẩu trang.
4. Xếp tấm từ góc xa nhất lùi về cửa thăm, so le mối nối, chèn mẩu vụn vào khe hở, vì nhiệt sẽ đi tắt qua đúng chỗ đó.
5. Chừa vòng trống quanh đèn và ống nóng, rồi xuống đất ngó lại các khe thông gió xem có bị bịt không.

Về nguồn hàng: Mốp Xốp Minh Phát là nhà máy tại Bàu Bàng, Bình Dương, hơn 30 năm trong nghề, công ty thành lập năm 2007. Nhà máy làm tấm xốp EPS, xốp khối và xốp định hình đúc khuôn, cắt theo kích thước khách yêu cầu; nhà máy không làm thùng xốp hay hộp xốp giữ lạnh, không bán tôn hay tấm thạch cao và không nhận thầu thi công trần. Hệ thống quản lý chất lượng được xây dựng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015, và hàng của nhà máy đã đi theo tiêu chuẩn của khách hàng xuất khẩu Nhật Bản.

Khi hỏi hàng, gửi email tới blueskyhuynhhuynh@gmail.com kèm độ dày mong muốn, kích thước tấm cần cắt, số lượng theo mét vuông hay mét khối, và địa chỉ giao hàng. Chưa chắc quy cách thì mô tả hiện trạng trần và mái, bộ phận kỹ thuật sẽ đề xuất rồi báo giá theo đúng quy cách đó.