Tấm xốp EPS cách âm: giới hạn thật của vật liệu và cách dùng cho đúng

Mỗi tháng nhà máy nhận vài cuộc gọi giống hệt nhau. Khách vừa đóng xong vách ngăn hoặc trần, đã chèn tấm xốp EPS vào giữa, mà vẫn nghe rõ tiếng xe tải ngoài đường và tiếng nói phòng bên. Câu hỏi luôn là: xốp cách âm kém vậy sao?

Trả lời thẳng: tấm xốp EPS là vật liệu cách nhiệt, không phải vật liệu cách âm. Đóng góp của nó cho âm học một kết cấu là có, nhưng nhỏ và thường không nằm đúng chỗ người mua kỳ vọng. Bài này viết cho kỹ sư hiện trường và người mua hàng đang tính dùng tấm xốp EPS để chống ồn: chúng tôi thà mất một đơn hàng sai còn hơn bị gọi lại sau khi tường đã xây xong.

Tấm xốp EPS cách âm được đến đâu

Xốp EPS là khối khí bị giữ trong mạng tế bào polystyrene, phần nhựa rất ít. Cấu trúc đó cho hệ số dẫn nhiệt thấp, khoảng 0,033 – 0,038 W/mK ở nhiệt độ trung bình 10 độ C, nên vật liệu này thắng ở mảng cách nhiệt.

Âm thanh thì không hành xử giống nhiệt. Tiếng ồn không khí là sóng áp suất; muốn chặn nó, lớp ngăn phải nặng và tiêu tán được năng lượng. Tấm xốp EPS nhẹ, lại kết dính thành khối cứng nên cũng không mềm dẻo để làm lớp đàn hồi tách rung: quá nhẹ để chặn, quá cứng để đệm. Một tấm dày 5 cm, tỷ trọng 15 kg/m³ chỉ nặng khoảng 0,75 kg mỗi mét vuông bề mặt; một tấm thạch cao 9 mm nặng khoảng 7 kg mỗi mét vuông, tức gần mười lần lớp xốp cùng diện tích.

Mua lõi xốp hay mua panel thành phẩm? Bài này nói về tấm xốp EPS — phần lõi mà nhà máy sản xuất. Nếu hạng mục cần chỉ tiêu cách âm của bạn dùng tấm panel đã cán tôn sẵn thay vì lõi xốp rời, thì bài tấm panel EPS cho phòng karaoke và phòng thu mới là bài đúng; phần panel thành phẩm do xưởng cán panel thực hiện, nhà máy chỉ cung cấp lõi xốp cho họ.

Ba đường truyền tiếng ồn và vì sao phải tách bạch

Trước khi chọn vật liệu phải biết tiếng ồn đi bằng đường nào. Hầu hết đơn hàng sai bắt nguồn từ việc bỏ qua bước này.

Qua không khí. Giọng nói, tivi, còi xe, tiếng máy trong xưởng. Sóng áp suất làm bề mặt rung, bề mặt phát lại âm thanh ở phía bên kia. Bài toán khối lượng và độ kín.

Qua kết cấu. Bước chân tầng trên, kéo ghế, máy nén đặt trên nền, bơm bắt vào tường. Rung động truyền trong bê tông và thép rồi bức xạ thành tiếng ở phòng khác, có khi cách xa nguồn. Bài toán tách rời, không phải dán thêm lớp.

Qua khe hở. Khe cửa, lỗ xuyên ống, hai hộp điện âm tường đấu lưng nhau, mép tấm không bịt. Chỗ nào khí lọt thì tiếng lọt; một vách làm rất kỹ vẫn hỏng vì khe hở bằng ngón tay.

Bảng đối chiếu: loại tiếng ồn và cái gì thật sự giải quyết

Đọc bảng theo hàng: câu hỏi đúng không phải xốp có cách âm không, mà là tiếng ồn của tôi thuộc hàng nào. Chỉ hai hàng cuối là chỗ tấm xốp EPS có tiếng nói.

Quy luật khối lượng và cái bẫy cộng hưởng

Trong âm học xây dựng, khả năng cách âm của một lớp ngăn đơn phụ thuộc chủ yếu vào khối lượng trên mỗi mét vuông và vào tần số. Theo quy luật khối lượng trong âm học xây dựng, mỗi lần khối lượng bề mặt của chính lớp ngăn đó tăng gấp đôi thì độ cách âm chỉ nhích lên một mức nhỏ. Vì vậy tường gạch đặc trát vữa hai mặt hơn hẳn mọi lớp vật liệu nhẹ dán thêm, và tiếng trầm luôn khó trị nhất.

Còn một điểm ít người nói ra. Kẹp lớp xốp cứng giữa hai lớp vỏ cứng thì ba lớp đó thành hệ khối lượng – lò xo – khối lượng, có tần số cộng hưởng riêng, và quanh tần số đó kết cấu cách âm kém hơn chính nó khi bỏ lớp giữa. Với vật liệu vừa nhẹ vừa cứng như xốp EPS, tần số này thường rơi xuống vùng thấp, đúng vùng người ta muốn chặn.

Bài so sánh xốp EPS với XPS, PU foam và bông thủy tinh nói rõ từng loại mạnh ở mảng nào.

Những việc tấm xốp EPS làm tốt thật sự

Gạch tấm xốp EPS ra khỏi hồ sơ cũng là một sai lầm. Cách nhiệt là việc chính: với mái tôn nhà xưởng, vách kho mát, trần văn phòng, đây mới là giá trị khách bỏ tiền ra mua. Bịt đường khí là việc phụ nhưng có giá trị. Tấm cắt bằng dây nhiệt cho mặt cắt phẳng và dung sai đều nên chèn vào khoang thì ôm khít, không chừa đường khí chạy dọc theo xương; tiếng ồn tần số trung và cao lọt qua khe vì thế giảm thấy được. Phải gọi đúng tên: đó là đóng góp của độ kín, không phải của bản thân vật liệu.

Chặn tiếng mưa trên mái tôn là việc xốp EPS có giúp được. Tiếng ồn ở đây không xuyên qua lớp ngăn, mà do chính tấm tôn rung như một cái màng và do khoang khí dưới mái cộng hưởng. Lớp xốp dán áp sát mặt dưới tôn bỏ được khoang khí cộng hưởng đó và cộng thêm chút khối lượng lên tấm tôn, nên tiếng dội giảm nghe thấy được. Nói cho đúng: EPS không phải vật liệu cản rung chuyên dụng — muốn giảm sâu thì phải dùng lớp cản rung gốc bitum hoặc đàn hồi. Tấm chỉ có tác dụng khi bám sát mặt tôn; tấm treo cách mặt tôn một lớp không khí thì gần như không làm gì cho tiếng mưa. Đổi lại, áp sát nghĩa là tấm phải chịu nhiệt độ mặt tôn giữa trưa, và cách làm ngược lại — chừa khe thông ra ngoài — được bàn trong bài cách nhiệt trần nhà và trần thạch cao.

Nhà máy tại Bàu Bàng, Bình Dương cắt theo độ dày và kích thước khách đưa, giữ dung sai đều giữa các lô. Hàng của nhà máy đã đi theo tiêu chuẩn của khách hàng xuất khẩu Nhật Bản, và hệ thống quản lý chất lượng xây dựng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015. Hơn 30 năm trong nghề cho phép nói trước điều gì vật liệu làm được; phần thi công thuộc đội của khách, xem bài kỹ thuật thi công tấm xốp EPS cho tường, sàn và mái.

Ba việc thực sự hiệu quả: khối lượng, tách rời, bịt kín

Khối lượng

Nếu mục tiêu là giảm tiếng ồn thật, ngân sách nên dồn vào đây trước: hai lớp thạch cao thay vì một, tấm xi măng sợi, tường gạch đặc, lớp vữa dày. Đây là đòn bẩy mạnh nhất và là đòn duy nhất có tác dụng ở tần số thấp.

Tách rời

Hai lớp vỏ không dùng chung xương: khung xương so le, hai hệ xương độc lập, đệm cao su ở chân vách, sàn nổi trên lớp đàn hồi. Chỉ một cầu nối cứng, một con vít bắt xuyên cả hai lớp hoặc một mảng vữa nối liền, là toàn bộ công tách rời mất tác dụng.

Bịt kín

Bơm keo đàn hồi quanh chu vi vách, bịt lỗ xuyên ống và dây điện, tránh đặt hai hộp điện âm tường đấu lưng nhau, lắp gioăng cho cửa. Một khe hở quanh hộp điện đủ kéo tụt kết quả của cả bức vách. Tấm xốp cắt khít đóng góp được ở đây, nhưng bổ trợ chứ không thay keo và gioăng.

Trong khoang rỗng còn cần vật liệu hút âm, thường là bông khoáng hoặc bông thủy tinh. Nói rõ phạm vi: Mốp Xốp Minh Phát không sản xuất mút PU, bông khoáng hay tấm tiêu âm chuyên dụng, nên phần hút âm khách phải mua nơi khác. Vai trò của tấm xốp EPS ở đây là lớp cách nhiệt và lớp bịt khí: bạn đồng hành, không phải vật thay thế.

Tình huống nên dùng và tình huống nên từ chối

Nhà máy cung cấp lõi xốp EPS cho các xưởng panel, nhưng chúng tôi không cán tôn và không bán tấm panel thành phẩm, cũng không phải nhà thầu thi công. Khi hồ sơ yêu cầu chỉ tiêu cách âm cho cả hệ vách, đơn vị thiết kế là người chốt cấu tạo; nhà máy chịu trách nhiệm phần lõi xốp đúng độ dày và đúng tỷ trọng.

An toàn cháy và lớp che phủ bắt buộc

Một sai lầm nguy hiểm hay đi kèm câu chuyện cách âm là dán tấm xốp EPS lộ thiên lên tường như mút tiêu âm phòng thu.

Xốp EPS là vật liệu cháy được. Phụ gia chậm cháy giúp ngọn lửa khó lan và tự tắt khi rút nguồn nhiệt, nhưng chậm cháy không đồng nghĩa với không cháy, nên lớp che phủ bằng tôn, vữa, thạch cao hoặc bê tông là bắt buộc ở mọi vị trí tường, trần và mái, và tấm xốp phải nằm kín trong kết cấu. Chi tiết trong bài tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy khi dùng xốp EPS và phụ gia chậm cháy, nên đọc trước khi chốt cấu tạo.

Quy cách, đặt hàng và yêu cầu báo giá

Nhà máy cắt tấm theo độ dày và kích thước khách yêu cầu, tỷ trọng chọn theo vị trí lắp và tải trọng. Để báo giá đúng ngay lần đầu, xin gửi kèm các thông tin sau.

Dòng cuối là ý quan trọng nhất: nếu đó là bài toán tiếng trầm hoặc tiếng va chạm, nhà máy sẽ nói thẳng rằng tấm xốp EPS không giải quyết được, kể cả khi đơn đã sẵn sàng.

Tham khảo thêm cách chọn độ dày tấm xốp EPS và quy cách tại trang tấm xốp EPS cách nhiệt cách âm. Cần báo giá, gửi bản vẽ hoặc ảnh hiện trạng về địa chỉ blueskyhuynhhuynh@gmail.com.